3 Yaş Otizm Belirtileri Nelerdir?

Üç yaş dönemi; çocuğun dili daha aktif kullanmaya, kısa karşılıklı konuşmalar yapmaya, hayalî oyunlar kurmaya ve diğer çocukların oyunlarına katılmaya başladığı önemli bir gelişim dönemidir. Çocuğun kişilik özellikleri ve ilgi alanları da bu dönemde daha belirgin hâle gelebilir.

Ebeveynlerin merak ettiği konulardan biri 3 yaş otizm belirtileridir. Otizm spektrum bozukluğu; sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim, davranışlar, ilgi alanları ve duyusal tepkilerde farklılıklarla seyreden nörogelişimsel bir durumdur.

3 yaş otizm belirtileri konuşma gecikmesiyle sınırlı değildir. Çocuk çok sayıda kelime kullanabilir ancak karşılıklı sohbeti sürdürmekte, akran oyununa katılmakta veya dili sosyal iletişim amacıyla kullanmakta zorlanabilir. Bazı çocuklarda ise kelime kullanımı belirgin biçimde sınırlı olabilir.

Tek bir davranış otizm tanısı koydurmaz. Çocuğun yalnız oynaması, belirli bir oyuncağı sevmesi, zaman zaman göz teması kurmaması veya bazı rutinlerde ısrar etmesi tek başına otizm anlamına gelmez. Belirtilerin sıklığı, yoğunluğu, sürekliliği ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

Otizm spektrum bozukluğu, beynin gelişimi ve bilgiyi işleme biçimiyle ilişkili nörogelişimsel bir farklılıktır. Otistik çocukların iletişim kurma, sosyal etkileşime katılma, oyun oynama ve çevresel uyaranlara tepki verme biçimleri farklı olabilir.

Otizm “spektrum” olarak adlandırılır çünkü her çocukta aynı şekilde görülmez. Bir çocukta konuşma ve dil gelişimi daha fazla etkilenirken başka bir çocuk konuşabilir fakat sosyal ipuçlarını anlamakta, karşılıklı iletişimi sürdürmekte veya değişikliklere uyum sağlamakta zorlanabilir.

Otistik çocukların güçlü yönleri de birbirinden farklıdır. Bazı çocuklar görsel ayrıntıları fark etme, belirli konulara yoğunlaşma, örüntüleri tanıma veya güçlü hafıza gibi alanlarda dikkat çekici beceriler gösterebilir.

3 Yaş Otizm Belirtileri Kesin Tanı Koydurur mu?

Hayır. 3 yaş otizm belirtileri olarak değerlendirilen davranışlar tek başına kesin tanı koydurmaz. Dil gecikmesi, işitme güçlüğü, genel gelişimsel gecikme, dikkat farklılıkları, sosyal kaygı veya başka nörogelişimsel durumlar benzer belirtilere neden olabilir.

Otizm değerlendirmesinde şu alanlar birlikte ele alınır:

• Sosyal iletişim

• Karşılıklı etkileşim

• Dil gelişimi

• Jest ve mimik kullanımı

• Oyun becerileri

• Akranlara ilgi

• Tekrarlayan davranışlar

• Rutinlere bağlılık

• Duyusal tepkiler

• Genel gelişim ve sağlık geçmişi

Tanı tek bir kan testi, beyin görüntüleme yöntemi veya çevrim içi anketle konmaz. Ebeveyn gözlemleri ve uzmanların çocuğu farklı etkinliklerde değerlendirmesi önemlidir.

3 Yaş Otizm Belirtileri Nelerdir?

3 yaş otizm belirtileri çocukların iletişim, oyun ve davranışlarında farklı biçimlerde görülebilir.

Dikkat edilebilecek işaretler şunlardır:

• İsmi söylendiğinde sık sık tepki vermemesi

• Göz temasını sosyal iletişimde sınırlı kullanması

• Jest ve yüz ifadelerini az kullanması

• İlgisini başkalarıyla paylaşmaması

• İşaret edilen yere bakmaması

• Karşılıklı konuşmayı başlatmakta veya sürdürmekte zorlanması

• Konuşmanın çok sınırlı olması

• Duyduğu sözcük veya cümleleri sık tekrarlaması

• Kelimeleri iletişim amacı dışında kullanması

• Konuşma tonunun sıra dışı veya tekdüze olması

• Basit sorulara uygun yanıt vermekte zorlanması

• Diğer çocukları fark etmemesi veya oyunlarına katılmaması

• Hayalî oyunun sınırlı olması

• Oyuncakları aynı biçimde tekrar tekrar kullanması

• Belirli nesne veya konulara yoğun ilgi göstermesi

• Küçük değişikliklere yoğun tepki vermesi

• El çırpma, sallanma veya dönme gibi tekrarlayan hareketler yapması

• Ses, ışık, dokunma, hareket veya yiyecek dokularına sıra dışı tepki vermesi

• Daha önce kazandığı bir dil, sosyal iletişim veya hareket becerisini kaybetmesi

Bu belirtilerden birinin görülmesi çocuğun otistik olduğu anlamına gelmez. Birkaç işaret birlikte ve sürekli görülüyorsa uzman değerlendirmesi alınmalıdır.

3 Yaşında Konuşmamak Otizm Belirtisi midir?

Konuşma gecikmesi 3 yaş otizm belirtileri arasında görülebilir; ancak üç yaşında konuşmayan her çocuk otistik değildir. İşitme kaybı, gelişimsel dil bozukluğu, genel gelişimsel gecikme veya ağız-motor güçlükler de konuşmayı etkileyebilir.

Dil değerlendirmesinde yalnızca kelime sayısına bakılmaz. Çocuğun:

• İletişim başlatıp başlatmadığı

• İhtiyaçlarını nasıl anlattığı

• Jest kullanıp kullanmadığı

• Söylenenleri anlayıp anlamadığı

• Basit yönergeleri takip edip etmediği

• Sorulara uygun yanıt verip vermediği

• Karşılıklı konuşmayı sürdürüp sürdüremediği

• Duygularını ve ilgisini paylaşmak için dili kullanıp kullanmadığı

birlikte değerlendirilir.

Bazı otistik çocuklar üç yaşında çok sayıda kelime veya uzun cümle kullanabilir. Buna rağmen karşısındaki kişiyi dinlemekte, konuyu paylaşmakta veya konuşmayı karşılıklı sürdürmekte zorlanabilir. Bu nedenle konuşuyor olmak otizmi tek başına dışlamaz.

Karşılıklı Konuşma Güçlüğü

Üç yaş civarında çocuklar kısa karşılıklı konuşmalara katılmaya başlayabilir. Ebeveynin sorusuna cevap verebilir, ardından kendi düşüncesini ekleyebilir veya konuşmayı birkaç sıra sürdürebilir.

3 yaş otizm belirtileri arasında karşılıklı iletişimin sınırlı olması bulunabilir.

Çocuk:

• Sorulara ilgisiz yanıt verebilir.

• Konuşmayı yalnızca istediği şeyi almak için kullanabilir.

• Kendi ilgilendiği konu hakkında uzun süre konuşabilir.

• Karşısındaki kişinin söylediğine cevap vermeyebilir.

• Konuşma sırasını anlamakta zorlanabilir.

• Sohbeti başlatmak için uygun ifadeleri kullanamayabilir.

• Aynı soruyu veya cümleyi tekrar edebilir.

Bu davranışlar dil becerileriyle, dikkatle veya sosyal iletişim özellikleriyle ilişkili olabilir. Ayrıntılı değerlendirme gerekir.

Ekolali Nedir?

Ekolali, çocuğun duyduğu kelime veya cümleleri tekrarlamasıdır. Çocuk bir soruya cevap vermek yerine soruyu aynen söyleyebilir veya daha önce duyduğu bir çizgi film cümlesini farklı bir ortamda kullanabilir.

Ekolali bazı çocuklar için iletişim kurma, dili işleme, duygularını düzenleme veya ihtiyaç bildirme yolu olabilir. Dil gelişimi sırasında kısa süreli tekrarlar da görülebilir.

Şu durumlar değerlendirmede ele alınabilir:

• Konuşmanın büyük bölümünün tekrar edilen ifadelerden oluşması

• Kelimelerin bağlama uygun kullanılmaması

• Sorulara aynı soruyu tekrarlayarak cevap vermesi

• İsteklerini özgün ifadelerle anlatmakta zorlanması

• Ezberlenmiş uzun cümleler kullanmasına rağmen basit sorulara yanıt verememesi

Ekolali tek başına otizm tanısı koydurmaz.

Göz Teması Kurmamak Ne Anlama Gelir?

Bazı otistik çocuklar göz temasını daha az, kısa veya farklı biçimde kullanabilir. Ancak göz teması kuran çocuk da otistik olabilir. Bu nedenle yalnızca “Gözüme bakıyor mu?” sorusuyla değerlendirme yapılmaz.

Çocuğun göz temasını sosyal iletişim içinde nasıl kullandığı önemlidir:

• Yardım isterken yetişkinin yüzüne bakıyor mu?

• Sevindiğinde duygusunu paylaşmak için bakıyor mu?

• Oyuncakla ebeveyn arasında bakış geçişi yapıyor mu?

• Yüz ifadelerine göre davranışını değiştiriyor mu?

• Konuşurken bakış, jest ve sözcükleri birlikte kullanıyor mu?

Çocuğu göz teması için zorlamak iletişim kurmasını kolaylaştırmaz ve rahatsızlık oluşturabilir. Doğal oyunlar içinde yüz yüze etkileşim fırsatları sunulabilir.

İsme Tepki Vermemek

İsme düzenli tepki vermemek 3 yaş otizm belirtileri arasında değerlendirilebilir. Ancak çocuk oyuna dalmış, gürültülü ortamda sesi duymamış veya işitme güçlüğü yaşıyor olabilir.

İsme tepki farklı ortamlarda gözlemlenmelidir:

• Yakın mesafeden çağrıldığında dönüyor mu?

• Yalnızca belirli kişiler çağırdığında mı tepki veriyor?

• Farklı seslere tepki verirken insan sesine yönelmiyor mu?

• Tepki vermesi için birkaç kez çağırmak gerekiyor mu?

• İsmi söylendiğinde kısa da olsa bakış veya beden yönelimi gösteriyor mu?

Tepki sürekli sınırlıysa çocuk doktoruna danışılmalı ve işitme değerlendirmesi düşünülmelidir.

Ortak Dikkat Becerisinin Sınırlı Olması

Ortak dikkat, çocuk ile başka bir kişinin aynı nesne veya olaya birlikte odaklanmasıdır. Çocuk bir nesneyi yalnızca almak için değil, ilgisini paylaşmak amacıyla da işaret edebilir.

Üç yaşındaki çocuk:

• İlginç bir şeyi ebeveynine gösterebilir.

• Ebeveynin işaret ettiği yere bakabilir.

• Oyuncak ile yetişkin arasında bakış geçişi yapabilir.

• Bir olay karşısında yetişkinin tepkisini kontrol edebilir.

• Bir etkinliği paylaşmak için yetişkini çağırabilir.

Ortak dikkatin belirgin biçimde sınırlı olması, önemli 3 yaş otizm belirtileri arasında değerlendirilebilir.

Akranlarla Oynamamak Otizm Belirtisi midir?

Üç yaşındaki çocuklar her zaman uzun süre birlikte oyun oynamaz. Oyuncak paylaşmakta, sıra beklemekte veya kurallı oyunu sürdürmekte zorlanmaları yaşlarına uygun olabilir.

Ancak üç yaş civarında çocukların diğer çocukları fark etmeye ve oyunlarına katılmaya yönelik girişimler göstermesi beklenebilir.

Dikkat edilebilecek durumlar:

• Diğer çocukları fark etmiyor gibi görünmek

• Akranların oyunlarını izlememek

• Oyunlarına katılma girişiminde bulunmamak

• Sürekli yalnız kalmayı tercih etmek

• Diğer çocukların yaklaşmasına yoğun tepki vermek

• Akranlarla aynı alanda bile tamamen bağımsız hareket etmek

• Grup oyununda sıra veya karşılıklılığı anlamakta zorlanmak

Akranlarla oynamama yalnızca otizmden kaynaklanmaz. Sosyal kaygı, dil güçlüğü, sınırlı oyun deneyimi veya mizaç özellikleri de etkili olabilir.

Hayalî Oyunun Sınırlı Olması

Hayalî oyun; oyuncak bebeğe yemek yedirme, kutuyu araba gibi kullanma veya doktorculuk oynama gibi bir nesneye ya da role sembolik anlam verme becerisidir.

Bazı otistik çocuklarda hayalî oyun sınırlı veya tekrarlayıcı olabilir.

Çocuk:

• Oyuncakları yalnızca belirli bir hareket için kullanabilir.

• Başkasının oyun fikrine katılmakta zorlanabilir.

• Aynı senaryoyu tekrar tekrar oynayabilir.

• Rol yapma oyunlarına ilgi göstermeyebilir.

• Oyunun değişmesine yoğun tepki verebilir.

• Oyuncakların işlevinden çok parçalarına odaklanabilir.

Hayalî oyunun bulunmaması tek başına tanı koydurmaz. Çocuğun dil, taklit ve genel gelişim becerileriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Oyuncakları Sıraya Dizmek Otizm Belirtisi midir?

Çocuklar oyuncakları renklerine, boyutlarına veya türlerine göre sıralayabilir. Bu davranış öğrenme ve düzenleme oyununun doğal bir parçası olabilir.

Ancak sıralama:

• Oyunun büyük bölümünü kaplıyorsa

• Her defasında aynı şekilde yapılmak zorundaysa

• Sıra değiştirildiğinde yoğun tepki oluşuyorsa

• Oyuncaklar farklı bir amaçla kullanılmıyorsa

• Başka tekrarlayan davranışlar ve sosyal iletişim farklılıklarıyla birlikte görülüyorsa

değerlendirmede konuşulabilir.

Tek bir oyun davranışı üzerinden otizm tanısı konulamaz.

Tekrarlayan Hareketler

El çırpma, parmak hareketleri, sallanma, kendi etrafında dönme, zıplama veya parmak ucunda yürüme gibi tekrarlayan hareketler görülebilir.

Bu hareketler bazen çocuğun:

• Heyecanını ifade etmesine

• Sakinleşmesine

• Duyusal uyaran aramasına

• Yoğun ortamla başa çıkmasına

• Dikkatini düzenlemesine

yardımcı olabilir.

Davranış çocuğa zarar vermiyorsa zorla durdurulması doğru olmayabilir. Hareketin hangi durumlarda arttığını ve çocuğun hangi ihtiyacına hizmet ettiğini gözlemlemek önemlidir.

Parmak Ucunda Yürümek Otizm Belirtisi midir?

Parmak ucunda yürüme otizmle ilişkilendirilebilse de tek başına otizm belirtisi değildir. Kas-iskelet sistemi, nörolojik durumlar, duyusal tercih veya alışkanlık gibi farklı nedenleri olabilir.

Çocuk zamanın büyük bölümünde parmak ucunda yürüyorsa, topuğunu yere basamıyorsa, ağrı yaşıyorsa veya sık düşüyorsa çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Motor gelişimiyle ilgili ek bilgiler için Çocuklarda Denge Gelişimi yazısını inceleyebilirsiniz.

Rutinlere Aşırı Bağlılık

Üç yaş çocukları günlük düzeni bilmekten hoşlanabilir. Öngörülebilir rutinler bütün çocuklara güven verebilir. Ancak küçük değişikliklerin günlük yaşamı ciddi biçimde zorlaştırması değerlendirilmelidir.

Çocuk:

• Her gün aynı yoldan gitmek isteyebilir.

• Aynı bardak veya tabağı kullanmakta ısrar edebilir.

• Nesnelerin yerinin değişmesine yoğun tepki verebilir.

• Belirli bir oyun sırasını değiştiremeyebilir.

• Etkinlik geçişlerinde uzun ve yoğun kriz yaşayabilir.

• Beklenmedik değişikliklerden sonra uzun süre sakinleşemeyebilir.

Bu davranışlar 3 yaş otizm belirtileri arasında bulunabilir; ancak kaygı veya gelişim döneminin özellikleriyle de ilişkili olabilir.

Değişiklikleri önceden haber vermek, görsel program kullanmak ve geçiş için zaman tanımak yardımcı olabilir.

Duyusal Farklılıklar

Bazı çocuklar ses, ışık, dokunma, koku, hareket veya yiyecek dokularına diğer çocuklardan farklı tepki gösterebilir.

Çocuk:

• Elektrikli süpürge sesinde yoğun huzursuzluk yaşayabilir.

• Bazı yüksek seslere hiç tepki vermeyebilir.

• Saç veya tırnak kesimine aşırı tepki gösterebilir.

• Belirli kıyafetleri reddedebilir.

• Etiket ve dikişlerden çok rahatsız olabilir.

• Sallanma, dönme veya zıplamayı sürekli arayabilir.

• Hareketli oyunlardan tamamen kaçınabilir.

• Yalnızca belirli dokudaki yiyecekleri kabul edebilir.

• Işık veya dönen nesnelere uzun süre bakabilir.

Duyusal farklılıklar yalnızca otizme özgü değildir. Beslenme, uyku, giyinme veya dışarı çıkma gibi günlük işleri etkiliyorsa uzman görüşü alınmalıdır.

Öfke Nöbetleri Otizm Belirtisi midir?

Üç yaş çocuklarında öfke nöbetleri görülebilir. Duyguları ifade etme ve beklemeyi öğrenme becerileri henüz gelişmektedir. Bu nedenle öfke nöbeti tek başına otizm belirtisi değildir.

Otistik çocuklarda yoğun tepkiler şu nedenlerle ortaya çıkabilir:

• İhtiyacını anlatamama

• Duyusal aşırı yüklenme

• Beklenmedik değişiklik

• Rutin bozulması

• Ağrı veya fiziksel rahatsızlık

• Yorgunluk ve açlık

• Zor bir sosyal ortam

• Talebin becerisinin üzerinde olması

Davranışı yalnızca disiplin sorunu olarak yorumlamak yerine öncesinde ne olduğunu, ne kadar sürdüğünü ve çocuğun nasıl sakinleştiğini gözlemlemek gerekir.

Gelişim Gerilemesi Nedir?

Gelişim gerilemesi, çocuğun daha önce düzenli biçimde kullandığı bir beceriyi kaybetmesidir.

Örnekler:

• Kullandığı kelimelerin belirgin biçimde azalması

• Karşılıklı konuşmayı bırakması

• İsme tepkinin kaybolması

• Sosyal ilgisinin belirgin biçimde azalması

• Jestleri artık kullanmaması

• Daha önce oynadığı oyunları bırakması

• Motor becerilerde gerileme yaşaması

Gelişim gerilemesi yalnızca otizmle ilişkili değildir. Farklı nörolojik ve tıbbi nedenler değerlendirilmelidir. Çocuğunuz herhangi bir beceriyi kaybettiyse beklemeden çocuk doktoruna başvurun.

Otizm Kız ve Erkek Çocuklarda Farklı Görünebilir mi?

Otizm her çocukta farklı görünür. Bazı kız çocukları çevresindeki çocukları gözlemleyip davranışlarını taklit ederek sosyal güçlüklerini daha az görünür hâle getirebilir. Bu durum değerlendirmeyi geciktirebilir.

Çocuk sosyal ortamlarda uyumlu görünse bile:

• Eve geldiğinde yoğun biçimde yoruluyor

• Arkadaş ilişkilerini anlamakta zorlanıyor

• Oyunu çoğunlukla taklit yoluyla sürdürüyor

• Değişikliklerde yoğun kaygı yaşıyor

• Belirli ilgi alanlarına güçlü biçimde yöneliyor

• Duyusal hassasiyetler gösteriyorsa

gözlemler uzmanla paylaşılabilir.

Otizm yalnızca erkek çocuklarda görülmez ve yalnızca konuşmayan çocuklarda ortaya çıkmaz.

2 Yaş ve 3 Yaş Otizm Belirtileri Arasındaki Fark

İki yaşta dilin başlangıçları, jest kullanımı ve ortak dikkat ön plandayken üç yaşta karşılıklı konuşma, akranlarla oyun ve hayalî oyun daha görünür hâle gelir.

Değerlendirilen alan	2 yaş civarı	3 yaş civarı
Konuşma	Kelime ve kısa ifade kullanımı	Karşılıklı kısa konuşmalar
Sosyal iletişim	İstek ve ilgiyi paylaşma	Sohbet ve oyun başlatma
Akran ilgisi	Diğer çocukları fark etme	Oyuna katılmayı deneme
Oyun	İşlevsel ve basit hayalî oyun	Rol ve senaryo içeren oyun
Esneklik	Geçişlerde zorlanma	Rutin ve oyun kurallarında katılık
Dil kullanımı	İstek bildirme	Karşılıklı iletişim ve paylaşım

İki yaş dönemine ilişkin ayrıntılı bilgiler için 2 Yaş Otizm Belirtileri içeriğine göz atabilirsiniz.

3 Yaş Otizm Belirtileri Fark Edildiğinde Ne Yapılmalı?

Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili endişeniz varsa şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Gözlemlerinizi tarihleriyle not edin.

2. Davranışların farklı ortamlarda görülüp görülmediğini kaydedin.

3. Varsa doğal anlarda çekilmiş kısa videolar hazırlayın.

4. Çocuk doktorundan randevu alın.

5. Gelişimsel değerlendirme talep edin.

6. İşitme değerlendirmesinin gerekip gerekmediğini sorun.

7. Kreş veya öğretmen gözlemlerini alın.

8. Gerekirse dil ve konuşma değerlendirmesine başvurun.

9. Yönlendirilen uzmanlarla görüşün.

10. Önerilen erken destek hizmetlerini geciktirmeyin.

“Biraz daha büyüsün” düşüncesiyle uzun süre beklemek yerine kaygıyı sağlık uzmanıyla paylaşmak daha güvenlidir.

Otizm Değerlendirmesini Kim Yapar?

Otizm değerlendirmesi çocuğun ihtiyaçlarına ve sağlık sistemine göre farklı uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından yapılabilir:

• Çocuk doktoru

• Gelişimsel pediatri uzmanı

• Çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı

• Çocuk nörolojisi uzmanı

• Psikolog

• Dil ve konuşma terapisti

• Ergoterapist

• Odyoloji uzmanı

Değerlendirmede ebeveyn görüşmesi, gelişim geçmişi, çocuğun oyunda gözlenmesi ve standart araçlar kullanılabilir. Gerektiğinde işitme, görme, genetik veya nörolojik incelemeler planlanabilir.

Evde İletişim ve Oyun Nasıl Desteklenebilir?

Evde yapılan çalışmalar profesyonel değerlendirmenin yerine geçmez. Ancak günlük yaşamda sosyal iletişim fırsatları artırılabilir.

Çocuğun ilgisine katılın

Çocuğun ilgilendiği oyuncağı kullanarak iletişim kurun. Oyunu hemen değiştirmek yerine onun yaptığı hareketi takip edin ve kısa sözlerle anlatın.

Kısa cümleler kullanın

Çocuğun dil seviyesinin biraz üzerinde, kısa ve anlaşılır cümleler kurun. Sürekli soru sormak yerine gördüğünüzü anlatın.

Bekleme süresi bırakın

Bir şey söyledikten sonra çocuğun cevap vermesi için birkaç saniye bekleyin. Hemen onun yerine konuşmayın.

Sıra alma oyunları oynayın

Top yuvarlama, blok koyma, araba sürme ve müzik aleti kullanma sırasında “Benim sıram-senin sıran” düzeni oluşturun.

Hayalî oyunu modelleyin

Oyuncak bebeğe yemek yedirme veya arabayı tamir etme gibi kısa oyunlar gösterin. Çocuğu uzun senaryolara zorlamayın.

Seçenek sunun

“Ne istiyorsun?” gibi açık sorular yerine “Top mu, araba mı?” diyerek iki seçenek sunabilirsiniz.

Ekranı etkileşimin yerine koymayın

Çocuğun iletişim gelişimi için gerçek insanlarla karşılıklı oyun, konuşma ve günlük deneyimler önemlidir.

3 Yaş Otizm Belirtileri Konusunda Yapılan Hatalar

Ebeveynlerin şu yaklaşımlardan kaçınması önemlidir:

• Tek bir davranışla tanı koymak

• Çocuğu akranlarıyla sürekli kıyaslamak

• Göz teması için zorlamak

• Konuşması için baskı yapmak

• Ekolaliyi amaçsız davranış olarak görmek

• Tekrarlayan hareketleri zorla durdurmak

• Gelişim gerilemesini bekleyip görmek

• İşitme kontrolünü ihmal etmek

• “Erkek çocuk geç konuşur” diyerek değerlendirmeyi ertelemek

• Kesin tanı olmadan hiçbir destek almamak

• Bilimsel dayanağı olmayan tedavilere yönelmek

• Doktor önerisi olmadan katı diyet veya takviye uygulamak

• Kendini veya eşini suçlamak

• Çocuğun güçlü yönlerini görmezden gelmek

Otizm kötü ebeveynlikten kaynaklanmaz. Amaç suçlu veya neden aramak değil, çocuğun iletişim biçimini anlamak ve ihtiyaç duyduğu desteğe ulaşmaktır.

Aşılar Otizme Neden Olur mu?

Aşıların otizme neden olduğunu gösteren güvenilir bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Aşılarla otizm arasında ilişki kuran eski iddialar geçerli kabul edilmemektedir.

Aşıları geciktirmek veya yaptırmamak çocuğu ciddi ve önlenebilir hastalıklara karşı savunmasız bırakabilir. Aşı takvimiyle ilgili sorular çocuk doktoruyla görüşülmelidir.

Erken Destek Neden Önemlidir?

Erken destek yalnızca kesin otizm tanısı bulunan çocuklar için değildir. Dil, oyun, motor gelişim, öz bakım veya sosyal iletişim alanında desteğe ihtiyaç duyan çocuklar uygun hizmetlerden yararlanabilir.

Erken destek şu alanlara katkı sağlayabilir:

• İşlevsel iletişim

• Karşılıklı oyun

• Ortak dikkat

• Dil gelişimi

• Duyusal ihtiyaçların anlaşılması

• Günlük yaşam becerileri

• Akranlarla etkileşim

• Aile-çocuk iletişimi

Destek planı çocuğun güçlü yönleri ve ihtiyaçları dikkate alınarak bireyselleştirilmelidir. Garanti sonuç vaat eden veya “otizmi tamamen ortadan kaldırdığını” söyleyen uygulamalara karşı dikkatli olunmalıdır.

Ne Zaman Çocuk Doktoruna Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri veya birkaçı varsa çocuk doktoruna danışılmalıdır:

• Konuşmanın çok sınırlı olması

• Karşılıklı iletişimin kurulamaması

• İsme sürekli tepki vermemesi

• Göz teması ve sosyal karşılıklılığın çok sınırlı olması

• İlgi paylaşmak için işaret etmemesi

• Basit sorulara uygun yanıt verememesi

• Konuşmasının çoğunlukla tekrarlardan oluşması

• Akranlara ilgi göstermemesi veya oyunlarına katılmaması

• Hayalî oyunun bulunmaması veya çok sınırlı olması

• Belirgin tekrarlayan davranışlar göstermesi

• Küçük değişikliklerde günlük yaşamı etkileyen yoğun tepkiler vermesi

• Duyusal uyaranlara sıra dışı tepki göstermesi

• Giyinme, beslenme veya tuvalet gibi günlük işlerde belirgin güçlük yaşaması

• Herhangi bir gelişim alanında belirgin gecikme olması

• Daha önce kazandığı bir beceriyi kaybetmesi

Beceri kaybı fark edildiğinde değerlendirme geciktirilmemelidir.

Çocuğun sosyal, duygusal ve gelişimsel ihtiyaçlarına yönelik aile odaklı farklı içerikler için Sosyal Rehberlik Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Rehberliği sayfasını inceleyebilirsiniz.

3 Yaş Otizm Belirtileri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Üç yaşında konuşmayan her çocuk otistik midir?

Hayır. Konuşma gecikmesinin farklı nedenleri olabilir. İşitme, dili anlama, jestler, ortak dikkat, oyun ve genel gelişim birlikte değerlendirilmelidir.

Göz teması kuran çocukta otizm olabilir mi?

Evet. Bazı otistik çocuklar göz teması kurabilir. Göz temasının sosyal iletişim içinde nasıl kullanıldığı önemlidir.

Akranlarıyla oynamayan çocuk otistik midir?

Hayır. Mizaç, sosyal kaygı, dil güçlüğü veya sınırlı oyun deneyimi de etkili olabilir. Ancak akran ilgisi sürekli sınırlıysa ve başka belirtiler bulunuyorsa değerlendirme alınmalıdır.

Oyuncakları sıraya dizmek otizm belirtisi midir?

Tek başına değildir. Davranış yoğun ve katıysa, oyun sürekli aynı biçimde sürüyorsa ve başka sosyal iletişim belirtileri bulunuyorsa uzmanla konuşulabilir.

3 yaş otizm testi evde yapılabilir mi?

Çevrim içi testler tanı koyamaz. Standart tarama ve değerlendirme araçları eğitimli uzmanlar tarafından kullanılmalıdır.

Üç yaşında otizm tanısı güvenilir midir?

Deneyimli uzmanların ayrıntılı değerlendirmesiyle üç yaşında konulan tanı güvenilir olabilir. Çocuğun gelişimi ve destek ihtiyaçları düzenli olarak izlenir.

Çocuk beceri kaybettiyse beklemek gerekir mi?

Hayır. Daha önce kullandığı kelimeleri, sosyal tepkileri, oyun veya motor becerileri kaybetmesi gecikmeden değerlendirilmelidir.

Otistik çocuklar hayalî oyun oynar mı?

Bazı otistik çocuklar hayalî oyun oynayabilir. Oyunun biçimi, çeşitliliği, karşılıklılığı veya esnekliği diğer çocuklardan farklı olabilir.

Sonuç: Belirtileri Gözlemlemek Tanı Koymak Değildir

3 yaş otizm belirtileri arasında karşılıklı konuşmanın sınırlı olması, akran oyununa düşük ilgi, hayalî oyunun farklı gelişmesi, tekrarlayan davranışlar, rutin değişikliklerine yoğun tepki ve duyusal farklılıklar bulunabilir.

Ancak 3 yaş otizm belirtileri tek bir davranış üzerinden değerlendirilmemelidir. Konuşma, dili anlama, jestler, ortak dikkat, sosyal iletişim, oyun ve günlük yaşam becerileri birlikte ele alınmalıdır.

Çocuğun konuşuyor olması otizmi kesin olarak dışlamaz; konuşmuyor olması da tek başına otizm tanısı anlamına gelmez. Önemli olan dilin sosyal iletişimde nasıl kullanıldığı ve çocuğun etkileşimi ne ölçüde karşılıklı sürdürebildiğidir.

Özellikle daha önce kazanılmış bir dil, sosyal iletişim, oyun veya motor becerisinin kaybedilmesi önemli bir uyarı işaretidir. Gelişim gerilemesi varsa “Biraz daha bekleyelim” denmemeli ve çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Erken değerlendirme çocuğa etiket koymak değildir. Amaç çocuğun güçlü yönlerini, iletişim biçimini ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanları erken dönemde anlamaktır. Kesin tanı beklenirken gerekli dil, oyun veya gelişim desteği ertelenmek zorunda değildir.

Her çocuk farklı gelişir; ancak ebeveyn gözlemleri değerlidir. 3 yaş otizm belirtileri konusunda kaygı duyuyorsanız internet listeleriyle tanı koymaya çalışmak yerine çocuk doktoru ve ilgili gelişim uzmanlarından değerlendirme alın.

Çocuk gelişimi, erken çocukluk ve ebeveynlik hakkındaki diğer rehberler için Muhu Kids Blog sayfasını ziyaret edebilirsiniz.